به باور آبزي پروران عرضه ماهيان پرورشي روز به روز با تقاضاي بيشتر مصرف كنند گان مواجه شده است.اين امر طبیعی به نظر می رسد كه مردم ، تولیدات بهداشتی با کیفیت استاندارد را مي پسندند.امروزه علاوه بر بیماریهای عفونی ، باقیمانده های سموم کشاورزی،داروهای دامپزشکی ،فلزات سنگین ، مواد آلی و غیر آلی نیز در آبزیان از چالشهای مطرح بوده و ضروری  است که تولیدات شیلاتی از هر دو نظر اقتصادی و بهداشتی مد نظر قرار گیرند.در مزارع پرورشي ، در صورتی که خسارت ماهیان تلف شده ، هزینه درمان و کاهش میزان رشد ماهیانی که بعد از بیماری بهبود می یابند ، محاسبه شود منجر به افزایش قیمت تولید و سود کم آبزی پروران  می گردد.

ماهیان معمولا" در معرض عوامل بیماریزا و پاتوژن های بالقوه قرار دارند اما در بیماریهای آنها یک ارتباط  ساده بین پاتوژن ها و ماهی رخ نمی دهد ،بلکه در مزارع متراکم ، شرایط محیطی باعث استرسهای قابل توجه شده و ماهیان را به طیف وسیعی از پاتوژن ها حساس می نماید.در آبزی پروری ، می توان با مدیریت مطلوب بهداشتی بسیاری از پاتوژن های بالقوه و بیماریهای عفونی را کنترل و موجبات ارتقاء بهداشتی تولیدات را فراهم نماییم .موفقیت در برنامه مدیریت بهداشتی آبزیان با پیشگیری از بیماریها آغاز شده و با اجرای اقدامات صحیح بهداشتی کامل می گردد. برنامه مدیریت بهداشتی می تواند در سراسر جهان برای تولید ماهیان سالم مورد استفاده قرار گیرد.

 نظر به رشد سریع ماهیان پرورشي به عنوان یکی از بخشهای مهم تولید غذا مطرح بوده  که با توسعه و تکمیل آن می توان جانشینی مناسب برای ماهیان دریائی به حساب آورد. در سالهای اخیر میزان تولید ماهی و میگوی مزارع از نظر مقدار و ارزش افزایش یافته و با توجه به توليدات جهاني كه سالیانه نزدیک به 10 میلیون تن تخمین زده می شود ، سهم تولیدات آبزی پروری كشورها کمی بیشتر از 12% کل تولید جهانی می باشد.اگر چه سهم تولیدات مزارع پرورشي پایین است، ولی اهمیت آن در مقايسه با تولیدات آبزیان ساير کشورها بسیار مهم قلمداد می گردد.ویژگی های منطقه ای ،فرهنگی و تاریخی هر كدام در اساس تولید و میزان توسعه آبزی پروری تاثیر داشته و از طرفي در سنتهای تاریخی مردم آسیا در امر پرورش ماهیان دارای جایگاه قابل توجهی می باشد.

در سالهای اخیر میزان تولید ماهيان پرورشي در اروپا افزایش چشمگیری داشته و براي مثال در كشورهايي نظير نروژ و فرانسه با تولید زیاد (هر کدام 20% )، ایتالیا (16% )، اسپانیا(10%)، انگلستان(6.5%) ،هلند(6%) کل تولید اتحادیه اروپا را دارا می باشند.

در اروپا ماهیان پرورشی شامل آزاد ماهیان (salmon)که در قفس های دریائی پرورش می یابند و دیگر ماهیان(sea bass, sea bream ,turbot) ،قزل آلای رنگین کمان پرورشی ، ماهی کاراس در مزارع اقلیمی و لای ماهی (crucian carp , tench) و مار ماهی و تیلاپیا (eel , tilapia) در مزارع متراکم مدار بسته  پرورش مي يابند.

برنامه تولید پروتئين هاي حيواني بدون در نظر گرفتن بيوسكيوريتي و مسائل بهداشتي راه به جائي نخواهد برد و همواره بيماريهاي آبزيان بعنوان يك فاكتور مهم مطرح مي باشند.

بیماریهای ماهیان ، شامل بیماریهای غیر عفونی (محیطی ،تغذیه ای، ژنتیکی) و بیماریهای عفونی می باشند که بیماریهای عفونی به علت مسری بودن دارای  جايگاه ويژه اي بوده و در صورتی که خسارت ماهیان تلف شده ، هزینه درمان و کاهش میزان رشد ماهیانی که بعد از بیماری بهبود می یابند ، محاسبه شود منجر به افزایش قیمت تولید و سود کم آبزی پروران  می گردد.

البته با توجه به اطلاعاتی  که اخیرا" از سیستم پرورشي سایر حیوانات بدست آمده ، نشان می دهد که آنها نیز دستخوش چنین بیماریهای واگیردار می گردند.با افزایش مزارع ماهی و معرفی گونه های جدید و مبادلات تجاری شرایطی را به وجود آورده ، که افزایش بعضی از بیماریهای عفونی اجتناب نا پذیر است.

ارزیابی میزان خسارت واقعی در مزارع متراکم و پر استرس مشکل بوده و به فاکتورهای متعددی بستگی دارد.اگر چه برآورد می شود که 10% ماهیان در اثر بیماریهای عفونی تلف می گردند ،بعلاوه عفونت هایی نیز در اثر آلودگی های خوراک به میکروارگانیسمهای پاتوژنیک پدید می آیند ، که دارای مخاطرات قطعي در تولیدات آبزیان می باشند.بطور کلی این مخاطرات با شرایط و وضعیت محیطی ، انواع ماهیان مزرعه و عادت فرهنگی در مورد تهیه و مصرف خوراک بستگی دارد.

بیماریهای عفونی بعلت ارگانیسمهای پاتوژن ( انگل ها ، باکتری ، ویروس و قارچ)پدید می آیند، که در محیط مزرعه وجود دارند و یا توسط ماهیان حامل وارد محیط می گردد. در حقیقت ماهیان معمولا" در معرض پاتوژن ها و یا پاتوژن های بالقوه قرار دارند ، اما در بیماریهای ماهی یک ارتباط ساده بین میکروارگانیسم و ماهیان رخ نمی دهد ،بلکه در نتیجه یک سری فعل و انفعالات متغیر بین پاتوژن و محیط و میزبان اتفاق مي افتد.بسیاری از خصوصیات پاتوژن ها بطور مستقیم در گسترش بیماری مرتبط بوده و بدين صورت است كه ميكروارگانيسمهاي اجباري (obligate) هميشه باعث عفونت در ميزبان گرديده  و ميكروارگانيسمهاي اختياري (facultative) كه در غياب ميزبان زنده مي مانند.

ویرولانس پاتوژن بستگی به استرین ،بیوتایپ و سروتایپ یا ژنوتایپ عامل بیماری دارد.رخداد بیماری در اثر فعل و انفعالات پاتوژن و ماهی که به چندین فاکتور میزبان مانند سن ،اندازه ، مرحله رشد ، تغذیه ، وضعیت تولید مثل و دفاع ایمنولوژیک بستگی دارد.علاوه بر آنها فاکتورهای مستعد کننده زیادی وجود دارند که در گسترش بیماری دخالت می کنند.در مزارع متراکم ، شرایط محیطی نا مناسب (کیفیت پایین آب ،تغییرات درجه حرارت آب ، کیفیت پایین خوراک ،تراکم ، حمل و نقل و غیره ) معمولا" تولید شده و در این وضعیت استرس قابل ملاحظه ، موجب ایجاد حساسیت زیاد ماهیان به طیف وسیعی از پاتوژن ها می گردد.

يكي از مهمترين فاكتورها ،کیفیت آب می باشد که در مدیریت بهداشتی ماهیان مد نظر قرار می گیرد ، زیرا کلیه فعالیت های بدن ماهی از قبیل تنفس ،تغذیه و رشد ،دفع مدفوع ، نگهداری تعادل نمک و تولید مثل در آب انجام می شود.تعیین پارامتر های فیزیکی و شیمیائی آب در مزارع آبزی پروری بسیار حیاتی بوده و بیماریهای غیر عفونی اغلب در اثر کیفیت پایین آب پدید می آیند.بنا بر این تعیین میزان اکسیژن محلول در آب ، میزان PH ، میزان مواد دفعی از فاکتورهای مهمی است که می بایست ملاحظه شوند.میزان اکسیژن محلول از سایر عوامل حیاتی تر بوده و به منشاء و تغییرات درجه حرارت و نیاز بیولوژیکی آب(در اثر غلظت بالای باکتریها و مواد فاسد) بستگی دارد.PH آب می بایست ثابت و همواره زير 7 قرار داشته باشد.تولید مواد دفعی نيز بايستي در حد پاییني باشد زيرا در صورت حضور بیش از اندازه کربن دی اکسید که برای اکثر ماهیان مسموم کننده است و همچنین آمونیاک که باعث بالا رفتن PH در حد 7.5 می گردد.از طرف دیگر آب معمولا" وسیله انتقال میکروارگانیسم هاست که می توانند پاتوژن بالقوه برای ماهی و انسان باشد.میزان آلودگی تولیدات شیلاتی  به شرایط محیطی و کیفیت میکروبیولوژیکی آب مزارع بستگی دارد.دو گروه بزرگ از میکروارگانیسم ها که در بهداشت عمومی بسیار مهم هستند و میتوانند در تولیدات آبزی پروری آلودگی ایجاد نمایند.آنها معمولا" در محیط به صورت طبیعی وجود دارند ، و یا توسط مدفوع انسان و یا حیوانات اهلی به محیط وارد می شوند.میکروارگانیسم های غیر بومی می توانند بوسیله آلوده کننده های غیر قابل اجتناب مانند پرندگان و موجودات خاکزی که موجب آلودگی آبهای مزارع شوند. تعداد قابل توجهی از این عوامل بیماریزا ممکن است از طریق پوست و یا لوله گوارشی ماهیان  به عنوان مشكلات بهداشتی برای مصرف کنند گان مطرح گردند.

بعلاوه بعضی از این عوامل برای ماهیان فوق العاده پاتوژن محسوب می شوند.در حقیقت انتقال بعضی از بیماریها در برخي نواحی به علت مزارع پر تراکم که از آب آلوده صنایع مجاور استفاده می کنند ، صورت پذيرد. 

علاوه بر وضعیت بهداشتی مزارع ، تغذیه نقش مهمی را در اقتصاد آبزیان پرورشی بر عهده دارد.در حقیقت اختلالات تغذیه ای و بیماریهای عفونی و رکود بازار به همدیگر وابسته هستند.واضح است که سلامت ماهیان به وضعیت تغذیه آنها بستگی دارد و ارتباط روشنی بین رنجوری (در اثر نرسیدن خوراک به بدن) و بیماری وجود دارد. در اثر رنجوری حساسیت ماهیان به عفونتها افزایش یافته و با تقلیل دفاع ایمنی بدن در معرض پاتوژن های مهاجم قرار می گیرد.بدین گونه شرایط ضعف و رنجوری  ماهیان ، زمینه مستعدی را برای عفونتها فراهم نموده و بعلاوه عفونتها نیز با تغییرات در جذب مواد غذایی در روده ها موجب عدم جذب مواد غذایی مورد نیاز درونی می گردد.تشخیص بیماریهای تغذیه ای مشکل بوده و به آزمایشات هیستوپاتولوژیک و آنالیز آزمایشگاهی تکیه می شود. اکثر مزارع پرورش ماهی از خوراک تهیه شده کارخانجات و جدول غذایی آنها استفاده می کنند و بیماری های تغذیه ای در اثر پر خوری و یا بی غذایی كمتر گزارش شده است.هر چند که کمبودهای تغذیه ای بخصوص کمبود ویتامین گهگاهی تشخیص داده می شود.

بیماریها در جمعیت های طبیعی و عادی رخ داده و گاهی نیز در غیاب بیماری پاتوژن ها می توانند حضور داشته باشند.نظر به این که از بین بردن کلیه پاتوژن ها غیر ممکن است ، دانستن این که چگونه مخاطرات بیماریهای عفونی را تقلیل دهیم ، حائز كمال اهميت مي باشد.

تا اندازه ای ، درخواست اقدامات بهداشتی و پیشگیری کننده شرایط محیطی همانند مدیریت بهداشتی ماهیان ، مراعات اصول بهداشتی و روند کنترل بیماری از فاکتورهای حیاتی پیشگیری از بیماریهای ماهیان می باشند.

آبزی پروری دارای این مزیت است که امکانات کنترل در سیستم تولیدی وجود دارد و با مدیریت بهداشتی مطلوب میتوان بیشتر مخاطرات بالقوه را در سطح تولید کنترل نمود.بازدید و مشاهده روزانه رفتار ماهیان و فعالیت تغذیه ای در ردیابی مشکلات قبل از بروز بیماری بسیار کمک می نماید.وضعیت و موقعیت های استرس زا که در اثر تغییر مکان و تراکم بیش از حد پیش می آید می تواند موجب بروز بیماری های ماهی بوسیله انگل ها و باکتریها گردد.آب نیز یکی از اجزای حیاتی در مزرعه بوده و می بایست بطور کامل از نظر شیمیائی (میزان اکسیژن ، آمونیاک ، نیترات وPH  ) و آنالیز میکروبیولوژیک بررسی شود.

 

مراعات اصول بهداشتی شامل ضدعفونی در بین گروه های مختلف ماهی و پاک نمودن استخرها و ضدعفونی وسایل و تجهیزات کارگران و یا آب مطرح می باشد. بعضی از بیماریهای عفونی ، بویژه بیماریهای قارچی پوست و عفونتهای باکتریائی و انگلی اغلب به انباشتگی مواد آلی در استخرها نسبت داده می شود.استخرها ممکن است مطابق اصول بهداشتی زه کشی (استخرهای خاکی)، خشک و گاهی با موادی مانند آهک هیدراته ضدعفونی گردند.وسایل قبل از استفاده در استخرها می بایستی کاملا" خشک و یا با مواد شیمیائی ضدعفونی گردند.ضدعفونی چکمه ها ضروری بوده و در مدخل ورودی  ساختمان ها و بین قسمتهای مختلف لازم است که کارگران دستهای خود را با صابون ضدعفونی کننده شستشو نمایند.توصیه های تکنولوژیکی تصفیه آب و کاربرد پروبیوتیکها و محرک های رشد از روشهای مهمی هستند که در بهبود کیفیت محیطی آبزی پروری لازم می باشند.

به منظور پیشگیری از گسترش بیماریهای ویروسی و باکتریال اپی زئوتیک که از طریق تغییر مکان ماهیها ، تخمها و یا با انتقال آب در بین مزارع مختلف پدید می آید ، قرنطینه و صدور گواهی بهداشتی که بخشی از برنامه کنترل بیماریها است ، بسیار مهم تلقی می گردد. این اقدامات بهداشتی ، بایستی به عنوان یک خط دفاعی در برابر انتقال ماهی و یا میگوی اگزوتیک که امکان آلودگی دارد، عمل نماید.این قبیل اقدامات می تواند در زمینه یک ناحیه پهناور ، کشور و یا در جهان گسترش نموده و نواحی عاری از بیماری (free disease areas ) بنا نهاده شده است.وجود سرویس های مشاوره ای و گسترش لیست پاتوژن های مورد تایید که در هر ناحیه روی آنها موافقت شده ، استاندارد نمودن تکنیکهای تشخیصی و صدور گواهی های بهداشتی بسیار ضروری و در این فیلد پر اهمیت می باشند.در بخش تحقیقاتی ایجاد شیوه های تشخیصی سریع و بی خطر و بهبود روشهای درمانی در بیماریهای حاد مورد نیاز است. طی سالهای اخیر چندین مطالعه انجام شده و کاربرد تکنیکهای  مولکولی حساس و سریع را به منظور جداسازی پاتوژن های مهم (تشخیص آنهایی که با روشهای مرسوم مشکل است)ارائه می دهند.

کاوش از طریق DNA و آزمایشات PCR با موفقیت جهت پایش حضور پاتوژن ها در محیط ، بافتهای بدن و تخمهای ماهی گسترش یافته است.سایر تکنیکهای بر مبنای DNA به عنوان مثال ریبوتایپ ، وrandomly amplified polymorphic DNA و ژل الکتروفورز(pulsed-field gel electrophoresis of DNA) که روشهای مهمی جهت ارتباط ژنتیکی بین پاتوژن های ایزوله شده از نواحی مختلف جغرافیائی بکار رفته و سپس در مطالعات اپیدمیولوژیک مورد استفاده قرار می گیرند.بیماریهای باکتریائی را می توان با استفاده از شیمیوتراپی و واکسنها کنترل نمود.داروهای عمده آنتی میکروبیال که در آبزی پروری مورد استفاده قرار می گیرند ، آنتی بیوتیکها و ترکیبات سنتتیک می باشند.

همچنانکه مشخص گردیده بسیاری از باکتریهای پاتوژن در محیط و یا در ماهیان حامل متعلق به نواحی آلوده مي باشند ، معمولا" پیشگیری داروئی یک از راههاي عملی در مزارع ماهی ممکن است جهت جلوگیری از گسترش بیماری عفونی بکار رود.بعلاوه از این عوامل آنتی میکروبیال نیز برای محرک رشد (تتراسیکلین ها) استفاده می شود.در نتیجه عمل سوء این داروهای آنتی میکروبیال موجب افزایش مقاومت داروئی در بین باکتریهای پاتوژن ماهی در طول سالیان گذشته شده است.این مقاومت ها ضمن کاهش تاثیر کنترل بیماریهای ماهی ، ممکن است به عوامل پاتوژن انسانی نیز منتقل گردد.مسئله مهم دیگر گذشته از باقی ماندن این مواد در محیط ، موجب انباشتگی آنها در گوشت ماهی می گردد.کاربرد داروها در مزارع پرورش ماهی یکی از مسائل جدی در سال 1990 بوده است.  در اثر فشار پزشکان و طرفداران محیط زیست و انجمنهای مصرف کنند گان ،تدوین و تصویب قوانین شدید درخواست شده و موجب تقلیل مجوز داروهای آنتی میکروبیال در مزارع پرورش ماهی گردیده است.اگر چه در اکثر کشورهای تولید کننده ماهی استفاده از این داروها سریعا" در مزارع کاهش یافته ولی از آنتی بیوتیک ها و داروهای جدید می توان در درمان عفونتهای حاد استفاده نمود و لازم است همکاری گسترده و قابل توجهی بین کارخانجات صنایع غذایی و داروسازی ایجاد شود.

واکسیناسیون در ماهیان شق دیگری از برنامه کنترل بیماریهای عفونی است و موجب کاهش استفاده داروهای آنتی میکروبیال می گردد.در سالهای اخیر با توجه به شناخت بیشتر سیستم ایمنی ماهیان و تشخیص فاکتورهای ویرولانس در پاتوژن های اصلی ،واکسیناسیون ماهی متداول شده است.واکسنهای زنده و تخفیف حدت یافته با تحریک ایمنی وابسته سلولی و انتشار موثر آنتی ژن در جمعیت، دارای مزایای فراوان بالقوه در پیشگیری از بیماریهای عفونی را دارد.هر چند که کاربرد واکسنهای زنده و تخفیف حدت یافته در مزارع آبزی پروری با بحث های زیادی مواجه شده و بیشتر منابع موثق استفاده آنها را، به علت امکان گسترش مخاطرات غیر قابل کنترل در محیط ، نا درست می دانند.

واکسنهای تجارتی قابل استفاده بر علیه باکتریهای مختلف (یرسینیا روکری ،آئروموناس سالمونیسیدا ، ویبریو آنگوئیلاروم ،ویبریو اردالی ،ویبریو سالمونیسیدا ،ادواردزیلا ایکتالوری )می باشد.این باکتریها در محیط آب گوشتی کشت و بوسیله فرمالین کشته می شوند و اغلب دارای مواد تقویت کننده ایمنی بوده و از این رو با روش تزریقی مورد استفاده قرار می گیرند.بعضی دیگر از واکسنها با روشهای غوطه وری ، اسپری و خوراکی استفاده می شوند. استراتژی اجرای واکسیناسیون بستگی به اندازه و نوع ماهی ، گونه باکتری و نوع واکسن دارد.

 از آنتی ژن های چندین ویروس واکسنهایی تهیه شده که با روشهای تزریقی و غوطه وری  مصرف می شوند و ایمنی محافظتی آنها استنباط گردیده است، هر چند که برای استفاده تجارتی جهت چندین بیماری ویروسی سطح محافظتی آنها بسیار پایین است.از تکنولوژی های جدید جهت فراهم نمودن واکسنهای موثر ویروسی ماهی مانند تکنولوژی واکسنهای نوترکیب و DNA استفاده می گردد.در حال حاضر تنها یک واکسن ویروسی تجارتی بر علیه  IPN با روش پروتئین نوترکیب ساخته شده و گسترش یافته است.

بطور خلاصه ، بیماریهای ماهی در نتیجه فعل و انفعالات پاتوژن بين ماهی و محیط ایجاد می گردد.ماهیان در مزارع متراکم بطور مداوم در برابر تغییرات محیطی و عملیات مدیریتی بوده و همه این عوامل می بایست در کنترل و پیشگیری از بیماریها مد نظر قرار گیرند.

منبع:

  M.M. Blanco, A. Gibello and J.F. Fernández-Garayzábal.(2004) . Influence of fish

health management:

Bases, procedures and economic implications . Departamento de Patología Animal I (Sanidad Animal), Facultad de Veterinaria

Universidad Complutense, 28040 Madrid, Spain

در خبرها آمده بود که با شيوع بيماري "لکه سفيد" در يازده استخر سايت پرورش ميگوي "حله" در استان بوشهر،انتظار مي رود امسال با کاهشي حدود 20 درصد در توليد ميگوي پرورشي مواجه شويم و در صورت حذف کل مزارع درگير با اين بيماري تا اين زمان،توليد کنندگان فقط از بابت هزينه بچه ميگو حدود 8 ميليارد ريال خسارت خواهند ديد.
اين امر مرا بر آن داشت که اطلاعاتي چند در خصوص اين بيماري ارائه نمايم.

توزيع جغرافيايي
اين بيماري براي اولين بار در سال 1993 در چين گزارش شد و خيلي سريع در بسياري از کشورهاي آسيايي پرورش دهنده ميگو منتشر شد.در سال 1999 نيز عفونت و آلودگي به اين ويروس بطور گسترده در مزارع پرورشي جنوب،مرکز و شمال ايالات متحده گزارش شده است.وقوع اين بيماري در تمام فصول و تمام مراحل پرورشي مشاهده شده است اما به نظر مي رسد که بروز اين بيماري با نوسانات محيطي ارتباط دارد.عوامل ديگري مثل استرس ناشي از بقاياي مواد شيميايي و حشره کش ها در تسريع روند شيوع اين بيماري تقش دارد.

اسامي عمومي و مشخصات ميکرو ارگانيسم مولد بيماري
ويروس سندرم لکه سفيد(WSSV مخفف White spot syndrome virus) يا کمپلکس باکولوويروس سندرم لکه سفيد(WSBV مخفف White spot syndrome baculovirus complex)،ويروسي با DNA بزرگ است که به جنس جديد ويسپوويروس(whispovirus) و تيره Nimaviridae تعلق دارد.اين ويروس فقط رده سخت پوستان(Crustaceous) را درگير مي کند.

طيف ميزبان
تمام سخت پوستان متعلق به راسته ده پايان(Decapoda)شامل ميگوها،لابستر،و خرچنگ به اين ويروس حساسند؛اما بيماري لکه سفيد اساسا ميگوهاي پرورشي(خانواده penaeidae)را درگير مي کند.

علائم بيماري و اثر بر روي ميزبان
حيوانات مبتلا ممکن است تنها يک يا چند نشانه از نشانه هاي زير را بروز دهند اما همچنان بيماري مي تواند بدون هيچ علامتي وجود داشته باشد:
- ميگوها بي حال و سست مي شوند.
- توقف يا کاهش شديد مصرف غذا توسط جانوران ديده مي شود.
- ظرف چند روز،ميگوهاي در حال مرگ در لبه هاي استخرهاي پرورش و نزديکي سطح آب ديده مي شوند.
- ميگوهاي مبتلا به عفونت حاد نرخ تلفات بالا همراه با مرگ و مير توده اي(تا صد در صد در طي 3 تا 10 روز بعد از شروع علائم کلينيکي)دارند.

علائم کلينيکي بيماري در جانوران مبتلا
- پوسته شل و سست مي شود.
- رسوبات سفيدرنگ نمک هاي کلسيمي در اپيدرم کوتيکول پديدار شده که اين رسوبات در سطح داخلي کوتيکول پشتي مشهودترند.قطر اين لکه ها بين 2- 0.5 ميليمتر است و علت نامگذاري بيماري نيز در واقع بروز همين لکه هاي سفيدرنگ مي باشد.
- سطح بدن و اندام هاي جانبي تيره تر مي شود و به علت گستردگي سلول هاي کوتيکولي حاوي رنگدانه، رنگ بدن ميگوهاي رو به مرگ به صورتي يا قهوه اي-قرمز متمايل مي شود.
- سطح بدن سنگين شده و دستگاه تنفسي با انگل هاي خارجي مسدود مي شود.

ضايعات
ضايعات بوجود آمده روي پوسته مي توانند بصورت لکه هاي ريز تا صفحاتي باشند که چندين ميليمتر قطر دارند.اين صفحات نيز مي توانند با يکديگر ادغام شده و صفحات بزرگتري را تشکيل دهند.اين ضايعات زماني بهتر مشاهده مي شوند که کوتيکول قسمت cephalothorax برداشته شده،بافت هاي ضميمه اي جدا شوند و کوتيکول را بالا گرفته و در مسير نور مشاهده نماييم.اما با اين حال پديدار شدن لکه هاي سفيدرنگ روي کوتيکول، راهنماي دقيقي براي پي بردن به بيماري لکه سفيد نيست.

تشخيص تفريقي
در غياب ويروس WSSV،قليائيت بالا نيز گاهي اوقات ممکن است سبب تشکيل رسوبات کلسيمي در کوتيکول شود.کيفيت پايين آب استخر(غلظت زياد آمونياک،اکسيژن پايين،PH بالا يا پايين)نيز ممکن است علائمي شبيه بيماري لکه سفيد ايجاد نمايد.

انتقال بيماري
- منبع اصلي عفونت در استخرهاي پرورش،تخم هاي حامل ويروس هستند که بصورت عمودي ويروس را از مولد مادر دريافت کرده اند.
- انتقال افقي نيز در اين بيماري وجود دارد.آب مهمترين حامل غير زنده ويروس است.
- انتقال اين بيماري از طريق ميگوهاي آلوده موجود در آب و يا از طريق کاني باليسم ميگوهاي مرده يا ضعيف انجام مي گيرد.
- بسياري از سخت پوستان ديگر(حدود 40 گونه)مانند خرچنگ ها،کريل،لابستر و...حاملين اين ويروس هستند درصورتيکه ممکن است خود مبتلا نباشند.
- پرندگان مي توانند از طريق رها کردن ميگوهاي صيد شده در استخرهاي مجاور،بيماري را از استخري به استخر ديگر انتقال دهند.

اقدامات مديريتي در پيشگيري از بروز بيماري
- جلوگيري از مبادله تجهيزات و وسايل مابين استخرها
- منع استفاده از غذاهاي تازه
- حذف منظم و معدوم سازي ميگوهاي بي حال يا مرده بمحض مشاهده.
در زمان شيوع بيماري نيز:
- قرنطينه استخرهاي آلوده همراه با کنترل عبور و مرور انساني
- معدوم سازي تمام ميگوهاي مبتلا و در معرض بيماري(از طريق سوزاندن يا دفن کردن)
- تمييز کردن و ضدعفوني استخرهاي آلوده

نکاتي چند در خصوص سندرم لکه سفيد
- تاکنون مرگ و مير زيادي از بابت اين سندرم در بسياري از کشورها گزارش شده است.
- گزارش ها حاکي از آنست که توليد مزارع پرورش ميگو به مدت دو سال تا 40 درصد افت کرده است و بعد از آن در طولاني مدت تنها تا 70 درصد بهبود يافته است.
- مقاومت به ويروس اين بيماري در هيچيک از گونه هاي سخت پوست ذکر شده گزارش نشده است.
- عفونت ممکن است سطح پاييني داشته باشد و در سخت پوستان سالم حالت مزمن داشته باشد يا اينکه شکل حاد به خود بگيرد و منجر به تلفات گردد.
- تکثير ويروس اين بيماري با استرس هاي محيطي تحريک مي شود.
- ويروس لکه سفيد مي تواند در آب دريا براي 7-4 روز قدرت خود را حفظ کرده و باقي بماند.

 استخرهاي پرستاري :

      بعضي پرورش دهندگان استخرهاي پرستاري را براي پرورش پست لاروهاي تازه دگرديسي يافته به كار مي­برند و جانوران در اين استخر به مدت 2-1 ماه قبل از برداشت رشد مي­كنند. و در استخرهاي توليدي ذخيره مي­شوند. پست لاروها در استخرهاي پرستاري با تراكم m² /1000 نگهداري مي­شوند و دو ماه و نيم قبل از شمارش و انتقال به استخرهاي پرورشي رشد مي­كنند.

پرورش در قفس و ماهيدان

 كشت توأم : همراه با كپور ماهيان چيني ، تيلاپيا ، كفال و شيرماهي

كشت در تانك

 ميگودار كردن آبهاي باز:

ميگوي آب شيرين ممكن است در مخازن آب ، رودخانه­ها و درياچه­ها ذخيره سازي شود، به ويژه در جايي كه در پي صيد بي­رويه و عوامل فيزيكي ، شيلات آن رو به كاهش نهاده است.

                پراكنش

گونه­هاي ميگوي آب شيرين جنس Macrobrachium در سراسر مناطق گرمسيري و نيمه گرمسيري جهان پراكنده­اند. اين­گونه­ها در اغلب آبهاي شيرين داخلي شامل درياچه­ها ، رودخانــه­ها، باتلاقها ، نهرهاي آبياري ، كانالها و استخرها و حوزه­ها يافت ميشوند. اغلب گونه­ها در مراحل نخستين چرخه زندگيشان به آب لب شور نياز دارند و بنا بر اين در آبهايي يافت ميشوند كه مستقيم يا غير مستقيم به دريا مي­پيوندند، هر چند بعضي از آنها چرخه زندگيشان را در درياچه­هاي داخلي آب شور يا آب شيرين كامل مي­كنند. بعضي از گونه­ها ، رودخانه­هايي با آب شفاف را ترجيح مي­دهند، در حالي كه بعضي ديگر در آبهاي بسيار گل­آلود يافت ميشوند.

 چرخه زندگي :

براي رشد ، تمام ميگوهاي آب شيرين (مانند ساير سخت­پوستان) بطور منظم اسكلت خارجي يا پوسته خود را مي­اندازند. اين فرآيند به پوست اندازي موسوم است و با افزايش ناگهاني در اندازه و وزن همراه است. چهار شكل مشخص در چرخه زندگي ميگوي آب شيرين وجود دارد: تخم ، لارو ، پست لارو ، و بالغ .

اين جانوران همه چيز خوارند و جيره غذايي آنها در نهايت شامل حشرات آبزي و لاروهايشان، جلبكها ، دانه گياهان ، حبوبات ، بذر و گياهان ، ميوه­ها ، نرم­تنان ريز و سخت پوستان ، گوشت ماهي و پس مانده­هاي ماهي و ساير جانوران است. به علاوه ممكن است همجنس خوار باشند.

       در اين خصوص پرورش دهندگان ماهي مي­توانند از محيطهاي آبي و تسهيلاتي استفاده كنند كه براي پرورش كپور و ديگر گونه­هاي ماهي آبهاي شيرين مناسب­ترند ، تا براي ماهيان قزل­آلا، و فنون اين كار در حال حاضر كاملا مرسوم و رايج است. ايجاد استخرهاي ماهي در اصل رويه­اي از آب­زدايي و كنترل منظم مناطق باتلاقي با استفاده از سدهاي ساده كه به تدريج استخرهايي مناسب توليد ماهي در كنار آن ايجادشد، ريشه گرفته است. از لحاظ فني كليه گونه­هاي ماهي آب شيرين را ميتوان پرورش داد و اين بسته به انتخاب بازار است. در ذيل برخي از مسايلي كه در رويه­هاي پرورش و تكثير ماهيان آب شيرين بايد بدانها توجه داشت مد نظر قرار مي­گيرد:

        ضد عفوني استخر : استخرها كه در اندازه­هاي متفاوتي هستند ( از 100 متر مربع براي تخم­ريزي گرفته تا بيش از 10 هكتار براي پرورش ماهيان استخرهاي نمونه يا در زمين حفر ميشوند و يا بوسيله پشته­هاي خاكي ساخته ميشوند كه در هر حال بايد قابل زهكشي باشند و اين كار معمولاً بوسيله سيستم ( مانك ) صورت مي­گيرد . بهترين و ارزانترين روش ضد عفوني استخرها خنگ گذاشتن و به آيش در آوردن آن است .

        تخم­ريزي

       بطور معمول ماهيان آب شيرين در دماي حدود 22 درجه سانتيگراد تخم ريزي ميكند و استخرهاي تخم­ريزي در آغاز ماه مه ، هنگامي كه حرارت آب به سرعت زياد ميشود ، آماده مي­گردند . در استخرها بذر علف افشانده ميشود يا گياهان ديگر امكان رويش مي­يابند ، بطوري كه رستني­هاي مناسب موجود باشد ، تا تخمها به آنها بچسبند. استخرها در اكثر اوقات سال ، خـالي هستند امـا درست قـبل از تخم­ريزي از آب پر مي­شوند و فرصت گرم شدن مي­يابند. آنها تنها وقتي مورد استفاده قرار مي­گيرند كه درجه حرارت آبشان بالاي 18 درجه سانتيگراد باقي بماند . ماهي­هاي توليد مثل كننده آب شيرين در دسته­هايي شامل 2 نر و يك ماده انتخاب ميشوند. نرها به سادگي شناسايي ميشوند. به اين ترتيب كه وقتي كه حفره شكمي آنها به آرامي فشار داده شود، اسپرم از منفذ آن خارج ميشود. ماده­­ها در اين زمان به واسطه حفره شكمي متورم و منفذهاي برجسته قابل تشخيص­اند ماهي كپور معمولاً در 4 سالگي بالغ ميشود ، گر چه نرهاي آن ميتوانند زودتر بالغ شوند. دسته­هاي ماهيان بلافاصله بعد از آب­گيري استخر ، وارد آن ميشوند و تخم­ريزي بعد از حدود 36 ساعت صورت ميگيرد. ماده­ها روي گياهان مركز استخر تخم مي­ريزند و هر ماهي حدود 000ر100 تخم به ازاء هر كيلوگرم از وزن بدن توليد مي­كند. ماهي­هاي توليد مثل كننده را پس از تخم­ريزي بلافاصله از استخر بيرون مي­آورند تا تخمها را نخورند.

        مراحل لاروي :

       معمولاً تخم ماهيان آب شيرين از جمله كپور پس از گذشت 100 "درجه روز" (يعني 4 روز در دماي 25 درجه سانتيگراد) سرباز مي­كند. لاروها به طول 5 ميليمتر هستند و تنها يك كيسه غذايي كوچك با خود همراه دارند. هنگام آماده سازي استخر تخم­ريزي يا نزديك به اين زمان ، استخرهاي نوزاد پروري بزرگتر از استخرهاي تخم­ريزي هستند و بايد حدود 2/1 متر عمق داشته باشند. اين استخرها اختصاصاً براي توليد لارو بكار مي­روند و بايد تنها حاوي مواد غذايي در چنان اندازه و كيفيتي باشند كـه مـناسب تـغذيه لاروهـا بـاشند. بـراي پرورش پلانكتون­هاي حيواني غذايي در استخرها كود آلي يا شيميايي مي­پاشند. انتخاب بين كودهاي آلي و غير آلي صورت مي­گيرد و كودهاي آلي طبيعي مورد استفاده معمولاً از كودهاي حيواني نظير كود گاو يا اسب هستند . اين مواد را ميتوان به ميزان 1 كيلوگرم در متر مربع بصورت جامد يا مايع ، ترجيحاً در حالت تجزيه كامل كه سطح آمونيم به حداقل مي­رسد بكار گرفت. ( سطح آمونيم بسته به طبيعت خاك استخر و سطح موجود مواد تغذيه­اي در استخر كاملاً متغير است). هنگام كودپاشي دقت زيادي بايد مبذول داشت تا كود بيش از حد افزوده نشود و حالت بي­اكسيژني رخ ندهد. به جاي كوددهي گسترده و يك جا، چه بهتر كه اين كار طي چندين نوبت هر چند هفته يك بار در طول تابستان صورت گيرد.

       كودهاي غير آلي را ميتوان به جاي كود آلي بكار برد. كودهاي آلي مواد تغذيه­اي جلبكي را در سطح قابل پيش­بيني­تري فراهم مي­نمايند. در استخرهاي عادي كه داراي مقدار مناسبي خاك در كف هستند ، احتمال دارد كه فسفر ، مواد مغذي را محدود كند كه براي جلوگيري از اين وضع ، از سوپر فسفات­ها استفاده مي­گردد. شكل رايج­تر كودپاشي ، استفاده از تركيب نيتروژن، فسفر و پتاسيم به نسبت 10÷10 ÷ 10 به ميزان 10 كيلوگرم در هكتار ، كمي ديرتر در سال ميتوان بكار گرفت.

پس از آنكه كود آلي يا شيميايي افزوده شد و پلانكتون كافي در استخر بوجود آمد لاروهاي تازه سر از تخم درآورده به آن وارد مي­شوند. رشد در اين زمان سريع است و لاروها را بايد به منظور جلوگيري از كاهش ميزان رشد كه در اثر ازدحام بي­رويه ايجاد مي­شود ، پراكنده و كم جمعيت كرد. بطور معمول لاروها را براي بقيه فصل در استخر نگاه ميدارند. همچنين ممكن است در صورت كند بودن ميزان رشد ( كه از طريق نمونه برداري با تور كنترل ميشود) ، از تغذيه كمكي استفاده گردد. در صورتيكه درجه حرارت مناسب باشد، ممكن است ماهيان كليه غذاهايي را كه بطور طبيعي توليد شده مصرف كنند. غذاهاي گندله­اي شكل كه توسط كارخانجات تجارتي توليد ميشوند معمول ترين غذاي ماهيان آب شيرين از جمله كپور هستند. اين مواد از لحاظ غذايي متناسب با نيازهاي ماهي ساخته شده­اند و ميتوان آن را با دست به آنها داد، يا به كمك ابزار اتوماتيك يا تغذيه كننده­ها مورد استفاده قرار داد. در صورتيكه هوا به اندازه كافي گرم باشد ميتوان بطور واقع­بينانه انتظار داشت كه تا پايان تابستان وزن ماهيان 50 تا 100 گرم باشد. در اينجا بايد بر اهميت بالا بودن دماي محيط تأكيد كرد، زيرا پايين بودن درجه حرارت سبب ميشود كه آهنگ رشد كند يا نابود گردد. حداقل دما براي رشد مناسب ، 18 درجه سانتيگراد است، در حالي كه دماي 25-23 درجه سانتيگراد ايده­آلي را براي تبديلات غذايي و رشد بوجود مي­آورد. اهميت درجه حرارت به قدري است كه استفاده از صفحات خورشيدي ، تونلهاي پلي تيني گلكاري شده يا ايجاد پوشش بر روي استخر ، به منظور افزايش درجه حرارت براي بالا بردن آهنگ رشد ، باز هم اقتصادي و بصرفه است.

        كنترل بيماري :

       كنترل بيماري تا حد زياد مسئله­اي است مربوط به بهداشت استخر. استخرها حتي­الامكان بايد در طول زمستان ، خشك نگه داشته شوند و با آهك زنده ، فرمالين يا سود سوزآور ضد عفوني گردند. ماهيان توليد مثل كننده هميشه بايد از بچه ماهيها و ماهيان در حال رشد بزرگ­تر و جدا نگاه داشته شوند. ماهيان بايد بخاطر انگل­ها يا ساير علائم بيماري بطور مكرر در فصل رشد و ترجيحاً حداقل ماهي يك بار بطور كامل معاينه شوند و اگر بيماري آنان محرز گرديد، سريع و بطور موثر درمان شوند. دقت در انتخاب ماهيان توليد مثل كننده اهميت فراواني دارد تا در درجه اول موجب انتقال بيماري به مزرعه نشوند.

        كنترل شكارچيان :

       كنترل شكارچيان ( عمدتاً پرندگان و حشرات آبزي) ، بيشتر با پيشگيري از ورود آنان تا نابود ساختن آنها بايد فراهم گردد. گرين هاوس­ها واقعاً در مقابل شكارچي مقاوم هستند. مسئله عمده ديگر  بويژه در اواخر فصل كه گرماي آب بيشتر و محصول ماهي موجود در آب بالاست. آلودگي استخر بوسيله خود ماهيان مي­باشد. در اين حالت اكسيژن مورد نياز ضايعات دفع شده از ماهي ، و همچنين مصرف اكسيژن توسط ماهيان در حال رشد ، سبب كاهش ميزان اكسيژن محيط مي­گردد. براي مقابله با اين موضوع ميتوان آب را در طول شب كه ميزان اكسيژن در پايين­ترين حد خود است ، هوا داد ، يا آب آن را بطور دائم عوض كرد، گرچه مورد اخير با اتلاف حرارت آب همراه است.

       مديريت اينگونه استخرها مستلزم تأمين آب كافي و هنر ايجاد شرايط مطلوب محيطي لازم براي حداكثر رشد و حداقل ميزان مرگ و مير جمعيت ماهيان موجود در استخر است. ورود آب به استخر از طريق يك ورودي تحت كنترل انجام مي­گيرد كه هدف از آن تأمين جريان مرتب و قابل تنظيم آب ممانعت از فرار ماهيان و جلوگيري از ورود گونه­هاي نامطلوب به داخل استخر مي­باشد. ايـن آب از طـريق يـك خروجي قابل كنترل به نام مانك (Monk) از استخر خارج مي­گردد و به توليد كننده امكان مي­دهد كه هرگونه لايه آب موجود در كف استخر را كه احتمالاً كيفيت آن پايين آمده و بايستي با آب تازه تعويض گردد را تخليه سازد.

 

     در صنعت تكثير و پرورش آبزيان ، واژه تخم يا بچه ماهي به مراحل جواني حيوان مورد استفاده جهت ماهيدار نمودن استخرهاي پرورش ماهي اطلاق مي­گردد. تهيه و تأمين بچه ماهي در زمينه پرورش ماهيان تحت تأثير وجود اختلافي مهم بين رفتار تخم­ريزي گونه­هاي مختلف ماهيان قرار دارد. به عبارت ديگر برخي از انواع ماهيان آب شيرين از روي ميل در استخرهاي پرورش ماهي تخم­ريزي مي­كنند و تأمين تخم به راحتي صورت مي­گيرد و برخي در كارگاه تخم ريزي مي­كنند. بهترين نوع ماهي شناخته شده كه به سهولت در استخر تخم­ريزي مي­نمايند ، ماهي تيلاپيا است. نوع ديگري از سيستم تكثير ماهياني كه در

 آب شيرين استخرها به حد بلوغ و تخم­ريزي و بهره­برداري مي­رسد ماهي قزل­آلا است. البته وجه تمايز آن با ماهيان ديگر آب شيرين ، در استفاده از استخرهاي بتوني بوده كه ويژه اينگونه ماهيان است. در صورت عدم استفاده از اين گونه استخرها لازم است در شرايط حوضچه تخم­ريزي ماهيان قزل­آلاي مولد از استخر برداشته و با استفاده از دست ، از طريق وارد آوردن فشار بر روي بدن ماهي تخم­كشي صورت و سپس تخمهاي بارور شده را به خارج از حوضچه ( استخرهاي غيربتوني ) هدايت كرد.

به طور کلِي در مقاِيسه با طبِيعت ، محِيط آکوآريوم از نظر ابتلا به بِيمارِيها داراِي مزاِيا و معاِيبِي به شرح زِير مي باشد :

 

مزاِيا :

1- کنترل بِيماريها به مراتب در آکوآريومها آسانتر است .

2- مصرف داروهاِي شِيمي ايي عملِي و اقتصادِي است .

3- شناسايي و قرنطِينه ماهِي بِيمار آسانتر است .

4- چرخه زندگِي انگلها محدود است .

 

 

معاِيب

1- سرعت بِيمار شدن ماهي ها و همه گِيرِي آنها بِيشتر است .

2- اِيجاد شرايط نامساعد و در نتِيجه آماده شدن ماهي ها براِي ابتلاء به بِيمارِي بِيشتر است.

3- امکان آلوده شدن ماهي هاي مقاوم به برخِي از بِيمارِيها که در طبِيعت معمولا به آن آلوده نمي شوند، بِيشتر است .

4- در شرايط نامساعد ، ماهِي امکان فرار از محِيط ناسالم را ندارد.

 

 

خوشبختانه مقدار و انواع بِيمارِيهايي که ماهي ها آکوآريومي را تهدِيد مي نماِيند ، بمراتب از عوامل بِيمارِيزاِي موجود در طبِيعت کمتر است .علت اصلِي آن دور بودن آکوآريوم از منابع بِيمارِي زا ، و به خصوص نامساعد بودن شرايط داخلِي آن براِي رشد ونمو و نشو و نماِي عوامل بِيمارِي زا در مقاِيسه با محِيط طبِيعِي مي باشد .بنابراِين اگر کنترل محِيط آکوآريوم به روش صحِيح انجام گِيرد ، ماهي ها داخل آن ممکن است هرگز بِيمار نشوند .

 

 

نحوه شناساِيِي ماهي ها بِيمار

به طور کلِي رفتار و وضع ظاهرِي ماهِي بِيمار از ماهي هاي سالم متماِيز است ، بنابراِين به آسانِي مي توان در ِيک آکوآريوم بِين تعداد ماهِي ، ِيک يا چند ماهِي بِيمار را شناسايي نمود .عوامل ظاهرِي عمده اِي که در تشخِيص و شناسايي ماهِي بِيمار موثر هستند عبارتند از :

 

1- بِي حال شدن ماهِي

2- فرار نکردن در اثر تحرِيک ِيا ترساندن

3- شناِي غِير طبِيعِي

4- جداشدن از ساِير ماهي ها و کناره گِيرِي کردن از آنها

5- مالِيدن بدن به دِيواره ها ِيا کف

6- ماندن در سطح آب

7- بازنگه داشتن دهان

8- سرِيع شدن تنفس و افزاِيش تعداد آن در دقِيقه

9- پرِيدن از آب

10- کم رنگ شدن سطح بدن

11- خونرِيزِي جلدِي

12- سخت شدن ِيا پاره شدن باله ها

13- تا خوردن باله ها

14- ظهور لکه هاِي سفِيد ِيا قرمز بر روِي بدن

15- پِيدا شدن لکه هاِي ابر مانند بر روِي بدن

16- امساک ِيا غِير طبِيعِي بودن تغذِيه

 

هر ماهِي بِيمار ممکن است ِيک ِيا چند عامل از عوامل مذکور را نشان دهد .در هر صورت بلافاصله پس از ظهور علائم بايد در اسرع وقت نسبت به شناسايي و کنترل عامل بِيمارِي زا اقدام نمود ، در غِير اِين صورت ممکن است ماهي ها در وضعِي قرار گِيرند که کنترل ِيا مداواِي آنها امکان پذِير نباشد .

 

 

عوامل بِيمارِي زا در ماهي ها آکوآريومي

به طور کلِي عوامل بِيمارِي زا در ماهي هاي آکوآريومي را مي توان به شش دسته تقسِيم نمود :

1- بِيمارِي هاِي حاصله از نامساعد بودن عوامل محِيط زِيست

2- بِيمارِي هاِي حاصل از بدِي تغذِيه

3- بِيمارِي هاِي وِيروسِي و باکترِيايي ( مي کروبِي )

4- بِيمارِي هاِي حاصل توسط انگلهاِي خارجِي و داخلِي

5- بِيمارِي هاِي حاصل در اثر ضربه ، خراش و غِيره ( مکانِيکِي )

6- بِيمارِيهاِي حاصل در اثر عوامل ناشناخته

 

 

جلوگِيرِي از آلوده و بِيمار شدن ماهي ها

در نگهدارِي ماهي هاي آکوآريومي بايد توجه داشت که همواره جلوگِيرِي از آلوده و بِيمار شدن ماهي ها بمراتب عملِي تر ، آسانترو مهمتر از کنترل و معالجه بِيمارِي ها مي باشد .بنابراِين حداکثر کوشش بايد به عمل آِيد تا محِيطِي خوب و مناسب براِي ماهي ها اِيجاد گردد .براِي اِين منظور عوامل زِير بايد به بهترِين وجهِ مورد توجه قرار گِيرند :

 

1- اکسِيژن کافِي

2- درجه حرارت مناسب

3- نور کافِي

4- پ – هاش مناسب

5- نبودن هر گونه فلز بدون روکش در داخل آکوآريوم

6- از بِين بردن کلر آب قبل از افزودن به آکوآريوم

7- گِياه کافِي در آکوآريوم

8- تغذِيه صحِيح از نظر نوع غذا ، نحوه و تعداد تغذِيه در روز

 

بدون شک بِيشتر بِيمارِيها و ناراحتِيهايي که بِين ماهي هاي آکوآريومي مشاهده مي گردند در اثر نامناسب بودن شرايط داخلِي آکوآريوم بوجود مي آِيند .اگر شرايط داخل آکوآريوم در حد خوب و استاندارد باشد ، نه تنها عوامل مذکورباعث بِيمار شدن ماهي ها نمي گردند، بلکه چون ماهي ها در شرايط خوب قرار دارند ، قدرت مقاومت آنها در برابر عوامل بِيمارِيزاِي انگلِي ِيا مي کروبِي نِيز افزاِيش ِيافته و در صورتِي که اِين عوامل بطرِيقِي به داخل آکوآريوم نفوذ نماِيند ، امکان آلوده و بِيمار نشدن ماهِي وجود دارد .برعکس اگر شرايط داخلِي آکوآريوم نامناسب باشد ، نه تنها ماهي ها در اثر ناجور بودن اِين عوامل بِيمار مي شوند ، بلکه با کم شدن قدرت مقاومت آنها ،هر نوع انگل ِيا عامل بِيمارِي زاِي دِيگر مي تواند بسرعت آنها را بِيمار نماِيد .

 

خوشبختانه تعداد عوامل بِيمارِيزا در ماهي ها آکوآريومي بسِيار محدود مي باشند .از آنجا که تشخِيص اکثر بِيمارِي ها تخصصِي بوده و اکثراً توسط افراد عادِي عملِي نمي باشد ، در اِينجا فقط به شرح برخِي از بِيمارِي هاِي مي کروبِي و انگلِي مي پردازِيم .در کتاب بِيمارِيهاِي ماهي ها آکوآريومي نوشته رالف گِيسلر ، ترجمه و تالِيف حسِين عمادِي ، انواع بِيمارِي هاِي آکوآريومي شرح داده شده است .

 

 

بِيمارِيهاِي مي کروبِي

برخِي از مهمترِين و معمولترِين بِيمارِي هاِي مي کروبِي ماهي ها آکوآريومي عبارتند از :

1- بِيمارِي پوسِيدگِي باله ها

اگر چه عامل اصلِي اِيجاد اِين بِيمارِي انواع مختلف ميکروبها مي باشند ، با وجود اِين پوسِيدگِي باله ها ممکن است در اثر عوامل دِيگرِي مانند بدِي تغذِيه ، اثرات بعدِي آلودگِي انگلِي ، و نِيز عوامل ارثِي به وجود آِيد .اِين بِيمارِي از معمولترِين بِيمارِيهاِي ماهي هاي آکوآريومي بحساب مي آِيد .در بِيشتر موارد آلودگِي ميکروبِي ممکن است باعث بروز عوامل آلودگِي زاِي ثانوِي ، مانند آلودگِي قارچِي گردد .يکِي از بهترِين راههاِي مبارزه با آن مصرف کپسولهاِي پنِي سِيلِين ِيا اوروماِيسِين بنسبت 250 تا 500 مي لِيگرم در 5 لِيتر آب مي باشد .تغذِيه خوب و افزاِيش درجه حرارت آب تا 28 تا 29 درجه سانتِيگراد همراه با تهوِيه مناسب آب مي تواند در بهبود اِين بِيمارِي موثر باشد .عکس رنگِي شماره 124 بِيمارِي پوسِيدگِي باله ها و از بِين رفتن دانه هاِي رنگِي پوست را در ماهِي نئون تترا نشان مي دهد .روش دِيگر معالجه اِين بِيمارِي افزودن تراماِيسِين ِيا تتراسِين به ميزان 25 ميلِي گرم در هر لِيتر آب و محلول بلود و متِيل 5 درصد به ميزان 5 قطره براِي هر 10 لِيتر آب به مدت 10 روز مي باشد .

 

 

 

2- بِيمارِي استسقاء ِيا آب آوردن بدن

اِين بِيمارِي ِيکِي از نامانوس ترِين و ناخوشاِيندترِين بِيمارِيهاِي ماهي هاي آکوآريومي مي باشد .ماهِي آلوده داراِي بدنِي متورم ، فلسهايي برجسته و زاوِيه دار با بدن و چشمهايي برآمده مي باشد .عامل مولد آن نوعي باکترِي از جنس پزودوموناس است .علاوه بر باکترِي ، استتسقاء ممکن است در اثر بدِي تغذِيه نِيز به وجود آِيد .اگر عامل مولد آن بدِي تغذِيه باشد بِيمارِي مسرِي نخواهد بود .بهترِين راه مبارزه با آن غوطه ور ساختن ماهِي آلوده در محلول 50 تا 100 مي لِيگرم در لِيتر آنتِي بِيوتِيک از جنس اوروماِيسِين ِيا پنِي سِيلِين مي باشد .اگر بِيمارِي در اثر سوء تغذِيه بوجود آمده باشد بهترِين راه مداواِي آن تغِيِير رژِيم غذاِيِي ماهِي مي باشد .در هر صورت پس از مشاهده بِيمارِي بايد ماهِي آلوده را از ساِير ماهي ها جدا نمود بِيمارِي استسقاء را در نوعِي ماهِي تزيينِي نشان مي دهد .

 

 

3- بِيمارِي بِيرون زدگِي چشم

اِين بِيمارِي ممکن است در اثر عوامل مختلف ازجمله باکترِيهاِي مولد گاز در ماهي ها بوجود آِيد .ماهِي آلوده داراِي چشمهاِي ورم کرده و برجسته بوده و گاهِي ممکن است کره چشم از حدقه کاملا بِيرون آِيد .يکِي از عوامل مولد آن باکترِي اِيکتِيوفونوس است .براِي مداواِي آن داروِي خاصِي شناخته نشده است .بلافاصله پس از مشاهده ماهِي بِيمار بايد آن را معدوم کرده و ِيا در آکوآريوم نگه داشت .ممکن است با افزاِيش درجه حرارت و تغذِيه خوب بتوان بِيمارِي زا بر طرف کرد. اين عکس بِيمارِي را در ماهِي دم شمشِيرِي نشان مي دهد .

 

عوامل زير نيز در رشد ماهيان آب شيرين از اهميت برخوردارند :

       چه در آب شيرين و چه شور ماهي بدليل خونسرد بودن ، ميزان فعاليت بدنش با افزايش حرارت بسرعت زياد مي­شود، لذا هر چه درجه حرارت بيشتر، انرژي بيشتري مورد نياز ماهي است . بطور معمول در نقاط گرمسير نسبت به نقاط سردسير رشد ماهيان آب شيرين بيشتر است.

        جريان آب :

       ماهيان آب شيرين در صورتيكه در آبي با جرياني سريع نگهداري شوند، نسبت به موقعيكه در يك استخر بسر مي­برند، مجبور هستند كه براي شنا كردن و موضعگيري در مقابل جريان آب ، انرژي بيشتري مصرف نمايند.

        اندازه بدن :

       ميزان سوخت و ساز يك ماهي كوچك بالاتر از ميزان مزبور در يك ماهي بزرگ است . بنابراين در عرصه تكثير و پرورش آبزيان، عملاً معلوم شده كه ماهي كوچك ، برحسب واحد وزن بدن به غذاي بيشتر نياز دارد.

       ساير عوامل:

       افزايش مستمر و ممتد فعاليت بدني يا سوخت و ساز ، نياز به انـــرژي يك ماهي را ترقي مي­دهد. اينگونه افزايش عمدتاً نتيجه عواملي هستند كه به عوامل فشار مشهورند كه شامل ازدحام ، سطوح پائين اكسيژن ، آلودگي ، ميزان­هاي آمونياك ، همگي عوامل فشار موجود در عرصه تكثير و پرورش محسوب مي­گردند كه ميزان نياز به انرژي را افزايش داده و قادرند بطور نامطلوبي بر ميزان رشد تأثير بگذارند.

رشد ماهيها : رشد ماهيان و عواملي كه روند رشد تحت تأثير آنهاست براي پرورش دهنده ماهي ، در درجه اول اهميت قرار دارند ، زيرا حداكثر رشد ماهي در حداقل مدت زمان با حداقل مقدار غذا ، هدف اصلي اوست .

ماهي جانوري خونسرد است و جهت حفظ درجه حرارت بدن خود ، مجبور به صرف انرژي نيست ، بدين لحاظ ، يك ماهي نسبت به يك جانور خونگرم ، از لحاظ تبديل مواد غذايي به پروتئين بدن ، از كارآيي و استعداد بيشتري برخوردار است .

 تغذيه ماهيان

انرژي مورد نياز ماهي از غذا تأمين ميشود ، بهر حال اين انرژي در اصل از خورشيد توليد مي­شود . انرژي خورشيد به وسيله گياهاني كه براي ساختن كربوئيدرات­ها، انرژي مصرف مي­نمايند، به غذا تبديل مي­گردد. جانوران اين گياهان را خورده و انرژي ذخيره شده را جهت انجام فعاليت­هاي خود مورد استفاده قرار مي­دهند ، بنابراين گياهان بعنوان ت�